Chińskie i tybetańskie chaty w Górach Qinling

Pandemiczne ograniczenia w podróżach zamknęły mnie na rok w Polsce. Jest więc czas, żeby wrócić, do starszych podróży i spraw. W latach 2005-2019 odbyłem dziewięć wypraw etnobotanicznych do Chin. Szczególnie intensywnie było w latach 2011-2016, kiedy wraz z grupą prof. Yogxiang Kanga z Uniwersytetu w Yangling eksplorowaliśmy góry Qinling w Shaanxi i Gansu i ich styk z równiną Aba – wrotami do Płaskowyżu Tybetańskiego.

Nie skupiałem się tylko na roślinach. Bardzo interesuje mnie architektura i gdzie tylko mogłem fotografowałem tradycyjne chaty. I stąd ta fotorelacja im poświęcona.

Pierwsza seria zdjęć pochodzi z doliny Houzhenzi na pd-wsch. od pasma Taibai, najwyższego pasma gór Qinling. To jest w prostej linii ok. 100 km od Xi’an. Dolina ta w dużym stopniu oparła się modernizacji i niszczeniu starej architektury. Jak u większości chat w Chinach wejście jest po środku domu – bo takie domy mają dobre fengshui. Chaty są tam wysokie, izby mają między 3 a 4 metry wysokości. Stawiane są z gliny, bardzo chudej, z dużą domieszką piasku i żwiru. Budowane są z cegiełek suszonej gliny, czasem w oparciu o ramę drewnianą. Wiele obór i szop jest też budowanych z drewna w konstrukcji zrębowej. W roku 2011 niektóre chaty miały jeszcze okna z worków plastikowych po nawozach lub pergaminu, po kilku latach chyba jednak wszędzie wprawiono już szkło.

Te chaty są zimne. Opala się jedynie kuchnię małą kozą. Na wysokości ok. 1500-2000 m zimą są tam temperatury koło zera, ale zdarza się mróz. W lecie jest zwykle 20-30 C. Z powodu zimna w zimie ludzie jedzą bulwy trującego tojadu, który wyjątkowo rozgrzewa ciało. Pisałem o tym w innym poście: http://lukaszluczaj.pl/tojad-lek-pozywienie-i-trucizna-w-jednym/

Chata zielarza. Ma około 300 gatunków ziół. To jedyna izba w chacie.
Niektóre bogatsze domy mają dziedzińce otoczone murem
kamienna stępa
chlewik dla świń, które karmi się często bylicą
górne piętro służy do przechowywania suszonych dzikich warzyw, gratów i innych zapasów
zwróć uwagę na papierowe okna w kuchni
wiszące u okapu bekony to ważny zapas zimowy; małe zrezki takiego “la rou” smaży się na woku jako aromat do warzyw
ule robi się z połówek pni i wiesza na bocznej ścianie chaty
stodółka, często są tam kury
wejście do chaty gospodarza, a ja z pęczkiem dzikich warzyw uzbieranych przez mojego przewodnika; wiąże się je kawałkami kory
przy wejściu do chaty często pojawia się wnęka, gdzie w czasie deszczu siedzą mieszkańcy; w lecie to tam jada się posiłki; ściany przy wnęce jest z desek, dom składa się jakby z dwóch połówek połączonych sienią
mój pierwszy przewodnik, Polak, lekarz medycyny chińskiej Sebastian Ye
suszona lebioda na zimę
wnętrze sieni
Trumny na strychu na wypadek śmierci gospodarzy

Prezentowane powyżej zdjęcia pochodzą z lat 2011-2012, w większości z wioski Diaoyutai. W roku wróciłem tam skatalogować sprzęty drewniane. Powstał o tym artykuł:

https://ethnobiomed.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13002-017-0165-8

Natomiast wyniki badań nad dzikimi roślinami jadalnymi znajdziesz tu:

http://yadda.icm.edu.pl/yadda/element/bwmeta1.element.agro-e7f4d043-1c94-4942-8d1b-b7e80755cd2b/c/1071-3114-5-PB_405.pdf

i tu:

https://ethnobiomed.biomedcentral.com/articles/10.1186/1746-4269-9-26

W roku 2013 prowadziliśmy badania w bardzo ciekawej dolinie Gongba w pd-zach. Gansu (okolice Zhouqu). Wioski na szczytach gór są zamieszkane przez Tybetańczyków, a doliny przez Chińczyków. Teren ten to od setek lat pogranicze etniczne chińsko-tybetańskie. Ludność tybetańska zamieszkuje trochę nietypowe dla niej siedliska – roślinnością potencjalną są tu lasy świerkowe z domieszka orzecha. W związku z dostępem do wysokiej jakości surowca drzewnego chaty są tu duże, zwykle mają stryszek z balkonem, gdzie znajdują się dodatkowe izby na lato. Większość chaty wypełnia wielka izba. Nie ma tu sieni jak u Chińczyków. Na środku izby jest koza z rurą prowadzącą do góry. Wokół kozy są zwykle trzy kanapy i stolik. Rodzina może więc siedzieć wokół kozy jak wokół ogniska. Na przeciw wejścia są sąsieki ze zbożem. Nad nią wiszą różne święte obrazki, mandale, ewentualnie portret Mao. Na prawo od wejścia, w narożniku wisi wędzona wieprzowina. Gotowanie odbywa się za małą ścianką lub kotarą z boku izby. Ubikacje w tych wioskach były bardzo czyste, w rogu wychodka zawsze wiązka słomy/siana. Bo w Houzhenzi w wielu domach chodzi się do wspólnej wioskowej zasranej ubikacji. Teraz to się zapewne zmienia. Gówno ludzkie jest tam ważnym nawozem, który wynosi się na pola. Mamy więc idealny obieg nutrientów.

Droga do doliny Gongba
Dach kryty dranicami obciążonymi kamieniami
W architekturze często pojawia się plecionka
Suszenie lnu
Kiszone pędy orlicy do bimbru
Gościna
Wieprzowina
Typowe wnętrze chaty, belki mocno osmolone. Chata jest bardzo stara. Gospodarze mówili że był u nich Mao w latach 1940ych, podczas swojego przemarszu. Nie wierzyłem. Sprawdzałem w źródłach, rzeczywiście szedł tamtędy.
Nasza ekipa badawcza w leśniczówce
Rozmawiamy z mieszkańcami o roślinach
Zwróć uwagę na tradycyjne okno z kratownicy listewek, pokryte “papierem śniadaniowym”
Szczęśliwa babcia. Każda dolina ma inne nakrycie głowy. Kobiety są bardzo eleganckie, często noszą różne ozdoby, nawet do pracy w polu.
W tyle skrzynie na zboże
Nasze badania budzą wielkie zainteresowanie
Kiszone dzikie warzywa

Znany w wielu częściach Chin Kang – łóżko ogrzewane piecem

Powrót do Shaanxi

Wyniki badań z tej wyprawy znajdziesz tu:

https://link.springer.com/article/10.1186/1746-4269-10-20

I wreszcie zdjęcia z wyprawy jeszcze głębiej, na sam skraj Płaskowyżu Tybetańskiego. Okolice miasta Tewo (Diebu). Dolina Zhagana. O badaniach w tej dolinie już pisałem tu: http://lukaszluczaj.pl/zhagana-etnobotaniczne-badania-w-tybetanskiej-wiosce/

A wyniki z tej wyprawy są tu:

https://ethnobiomed.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13002-016-0094-y

To już większa wysokość. Okolicę porastają lasy świerkowe, zima jest mroźna, a w lecie zwykle koło 20 C (jak byliśmy lało i było koło 13 – sierpień…). Chaty są tu mniejsze, życie toczy się wokół paleniska, wokół, którego są podwyższenia. Ściany chat są cienkie, to poprostu grube deski. Ludzie cały czas chodzą zakutani w płaszcze. Życie jest tu ciężkie. Widoczne na zdjęciach kobiety mają między 40 i 50 lat. Przez całe życie noszą z pól żęte sierpem zboże na plecach do wioski.

Robienie tybetańskich pierożków na spotkaniu koła gospodyń
Dom, w którym przez jakiś czas mieszkał słynny amerykański botanik i podróżnik Joseph Rock, podczas swojej wyprawy do Gansu w latach 1920-ych. Na zdjęciu widać ciekawe schody bardzo często spotykane w tej wiosce.
Wywiady z mnichami
Budowa nowych domów dla turystów chińskich (głównie ze stolicy Gansu Lanzhou), którzy zaczęli tłumnie nawiedzać dolinę.
Młode jaki
Drewno, glina i kamień w jednym
Herbata z masłem i tsampa
W dniu w którym przyjechaliśmy właściciel tego domu akurat kupił plastikowe krzesła. Był z nich bardzo dumny.

A w kolejnym roku (2016) wyruszyłem do prowincji Qinghai (północna część Płaskowyżu Tybetańskiego). Ale to już inna historia…

7 komentarzy

  • Niesamowite. Jakie Serce Azji.

  • Kuba pisze:

    relacja jakby z innej planety, bardzo interesująca

  • Wash pisze:

    “idealny obieg nutrientów.”
    A przy okazji pasożytów, o ile ‘nutrienty’ nie zostały porządnie przekompostowane.

  • Halina Bugajska pisze:

    Gratuluję Panu odbycia bardzo ciekawych wypraw. Dla nas Polaków to egzotyka. Bardzo chętnie obejrzałam zdjęcia i dziękuję Panu za dobrą robotę. Jeżeli będzie Pan wyjeżdżał “po pandemi” to niech Pan zwróci większą uwagę, by jak najwięcej pokazać z tego egzotycznego świata. Po kadrach ukazujących szczegóły, niech Pan pokaże szersze horyzonty tych nowych rzeczywistości. Tam były góry – więc całą wioskę na tle gór. Pojedyncze chaty – w szerszej rzeczywistości kontekstu całych zagród czy wioski. No i oczywiście same rośliny, jak one wyglądają, gdzie rosną, w jakim są sąsiedztwie.

  • Nessuno pisze:

    Bardzo interesujące . Dzięki panu poznajemy takie miejsca o których byśmy nigdy nie mieli pojęcia ze są . Fantastyczny materiał

  • Mariusz Andruszkiewicz pisze:

    Wspaniała relacja. Już zagłębiam się w linki. Dwa razy byłem w chinach i zastanawiałem się jak można wyrwać się z miasta na prowincję i czy to może być w ogóle legalne. Możliwość przyjrzenia się ludziom żyjących w prosty sposób, będący jeszcze częścią natury, to rzeczywistość zanikający w świecie. Znakiem jest “zaczarowanie” żółtymi krzesłami, czy wszechobecnymi workami chipsów, które widziałem w przydrożnych sklepikach w Sikkimie. Surowe warunki i trudne, ale normalne życie można znaleźć jeszcze na końcu drogi w Gruzji. Jednak mam nadzieje, że wrócą czasy kiedy będzie my mogli jeszcze wyruszyć do Chin, smakować rośliny użytkowe i lecznicze, jak niegdyś ojciec chińskiego ziołolecznictwa Shen Nong. Na pewno…

Skomentuj Nessuno Anuluj pisanie odpowiedzi

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.