Apel o ochronę cisów w przestrzeni publicznej

Ilustracja cisa w Otto Wilhelm Thomé; Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz 1885, Gera, domena publiczna

Poniżej udostępniam apel czytelnika mojego bloga i się pod nim też podpisuję!

Ochrona cisa pospolitego (Taxus baccata) w przestrzeni publicznej

Targanice 31.01.2024r

Cis pospolity, obok rodzimych gatunków dębów,  jest pierwszym objętym ochroną drzewem w Polsce (1423r.).

Na terenie Europy występował jako domieszka w terenach leśnych, był też sadzony w miejscach szczególnych np. miejscach kultu (w pobliżu cmentarzy, świątyń itp.) Dlatego właśnie najstarsze egzemplarze znajdziemy m.in. na Wyspach Brytyjskich, gdzie rosną cisy mające 2-3 tys. lat. Niektóre źródła sugerują, iż mogą być jeszcze starsze. Plasuje to cisa w ścisłej światowej czołówce gatunków drzew o najdłuższej długości życia.

Obecnie w Europie (także w Polsce) obserwuje się powolne zanikanie cisa na stanowiskach naturalnych (zmiany klimatyczne, zawężenie puli genowej, nieliczne izolowane geograficznie populacje). Ze względu na specyfikę rozmnażania i rozsiewania się cisa ważne jest, aby osobniki męskie i żeńskie były położone w przestrzeni względnie blisko siebie. Dlatego swoistym uzupełnieniem lokalnych, „dzikich” populacji są egzemplarze rosnące na terenach miejskich czy kolekcjach prywatnych.

Obecna  „Ustawa o ochronie przyrody” posiada zapisy, które „nie sprzyjają”  niezwykle cennemu gatunkowi, jakim jest cis pospolity.

Przepisy dotyczące zasad wycinania drzew i krzewów:

Cis „wpada” do przedziału drzew do 50 cm obwodu, gdzie nie jest wymagana żadna konsultacja dotycząca usunięcia. Cis jako gatunek ekstremalnie wolno rosnący może mieścić się w tej „kategorii” nawet jako drzewo kilkudziesięcioletnie, a w niektórych przypadkach nawet ponad stuletnie. Podobnie sytuacja wygląda jeśli ma on formę krzewiastą i można go usunąć bez żadnych formalności.

W tym punkcie należy wpisać do Ustawy cis pospolity (Taxus baccata) jako gatunek, którego usunięcie każdorazowo powinno być konsultowane z odpowiednim Organem lub ustalić jakąś mniejszą graniczną średnicę tylko dla cisa.

W przypadku gdy usunięcie danego osobnika jest nieuniknione to np. gmina czy inwestor prywatny powinien być zobligowany do próby przesadzenia zamiast wycinania. Podczas wykonywania inwestycji, które wiążą się z wycinką drzew i krzewów, inwestor zobowiązany jest do wykonania tzw. nasadzeń zastępczych (kompensacyjnych).

W tym miejscu pojawia się kolejny problem. Stosowny organ wydający decyzję ustala minimalny obwód sadzonek na wysokości 100cm. Zapis ten uniemożliwia praktycznie użycie cisa pospolitego w tych nasadzeniach. Osobniki tego gatunku o wysokości 1 metra i większe nie są dostępne w żadnej szkółce (powolny wzrost cisa, tak duże sadzonki to osobniki kilkunastoletnie). Proponuję wpisać cis pospolity jako wyjątek i nie podawać jego minimalnej wysokości ani obwodu do nasadzeń zastępczych lub wyznaczyć inne kryteria dla tego gatunku.

Jest on szczególnie cenny w nasadzeniach w terenach miejskich, ponieważ zarówno część nadziemna jak i system korzeniowy rosną ekstremalnie powoli,w sposób nieekspansywny – może rosnąć w pobliżu budynków, pod infrastrukturą powietrzną np. przewody elektryczne bez konieczności przycinania, a także nad infrastrukturą podziemną (przewody, rury itp.). Świetnie znosi miejsca zacienione i jest właściwie jednym z niewielu gatunków, który może rosnąć swobodnie pod okapem innych drzew , a także przy budynkach od strony północnej. Należy także dopuścić nasadzenia cisa pospolitego na działkach leśnych. Obecnie nie ma takiej możliwości. Bardzo dobrze znosi zacienienie, więc znakomicie odnajduje się w podszycie, a z czasem w drugim piętrze drzewostanu. Umożliwiłoby to np. Gminom sadzenie go w niewielkich nawet kilkuarowych zadrzewieniach miejskich (wiejskich).

W przepisach powinno wyraźnie promować  się dziką formę cisa pospolitego (Taxus baccata), a nie jego odmiany ogrodnicze, a także gatunki obce: cisa pośredniego (Taxus media), czy cisa japońskiego (Taxus cuspidata). Obecnie cis pospolity jest objęty częściową ochroną gatunkową w Polsce, prowadzi się też akcje jego reintrodukcji głównie na terenach Lasów Państwowych. Działaniem dobrze korespondującym z już istniejącymi byłyby niewielkie zmiany proponowane przeze mnie powyżej. Tylko kompleksowe działanie umożliwi nie tylko przetrwanie populacji tego niezwykle cennego gatunku w Polsce, ale może i rozrost populacji.

Wojciech Bloch

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.