Ostrokrzew – zaskakujące wnioski po zimie

Ostrokrzew kolczasty (Ilex aquifolium) to przepiękne małe drzewko o zimozielonych liściach. Szczególnie ślicznie wygląda w zimie, ze swymi czerwonymi jagodami i ciemnozielonymi listkami na tle śniegu. Mowa oczywiście o osobnikach żeńskich, bo roślina ta jest dwupienna, więc męskie okazy nie mają owoców.

Ostrokrzew kolczasty występuje dziko w zachodniej i południowej Europie, w krajach i regionach o wilgotnym klimacie i niezbyt zimnych zimach, gdyż nie znosi dużych i długich mrozów. Jest pospolitym składnikiem podszytu lasów liściastych na Wyspach Brytyjskich, we Francji i w części Niemiec. Jego naturalny zasięg sięga dokładnie do pn.-zach. granicy polskiej, gdyż ostrokrzew znajdziemy w przybałtyckich lasach Niemiec.

Gatunek ten jest uznawana za roślinę trudną, która dobrze rośnie jedynie w zach. Polsce, w obszarach o łagodnych zimach. Dużo jednak zależy od mikroklimatu. Ostrokrzew należy uprawiać w luźnym drzewostanie, który osłania go od mrozów, wiatrów oraz bardzo dla niego szkodliwych słonecznych ciepłych dni po dłuższym okresie mrozów. Jeśli zapewnimy mu takie warunki, możemy go uprawiać w całej Polsce, szczególnie że nasz klimat nieco się ocieplił. Tym bardziej że lubi kwaśne gleby, które u nas są takie częste.

Ja byłem bardzo sceptycznie nastawiony do uprawy tego pięknego drzewa w moim ogrodzie na Pogórzu Karpackim. Siedem lata temu posadziłem dwa okazy i rosną wyśmienicie. Posadziłem też w ogrodzie kilka okazów ostrokrzewu Meservy Ilex meservae, . napospolitszego ostrokrzewu w naszych centrach ogrodniczych. Jest to krzyżówka ostrokrzewu pospolitego z ostrokrzewem sachalińskim Ilex rugosa. Dzięki domieszce genów z mroźnego Sachalinu takson ten jest dużo odporniejszy na mrozy od I. aquifolium. Przez kilka lat też rósł świetnie (choć największemu osobnikowi marcowe słońce spaliło kiedyś wszystkie liście…). No i przyszła zima 2016/2017. Przez kilka dni temperatury u mnie oscylowały między -20 i -25 C. Śniegu było ok. 60 cm. I co się okazało? Ostrokrzew kolczasty świetnie przezimował, ma zieloniutki liście, nawet te gałązki, które były ponad śniegiem. Tymczasem I. meservae został prawie całkowicie zjedzony przez jelenie, które skrzętnie ominęły o. kolczasty ! A już go miałem wysadzać w lesie w większej ilości jako odporniejszego na mrozy. Okazało się jednak, że przez to że ma dużo mniej kłujące liście jest łatwym łupem dla zwierząt. Zwierzęta zresztą lubią i liście ostrokrzewu pospolitego, jednak nie mogą się dobrać do nich przez to, że są kłujące. Kłujące liście ostrokrzew rozwija jednak tylko do wys. ok. 2 m. Powyżej liście robią się owalne, bez ostrych zakończeń. Takie liście stosowano w Wielkiej Brytanii jako zimową karmę dla bydła. Jaki więc wniosek? Jeśli chcesz naturalizować ostrokrzew, w miejscach nieogrodzonych masz większą szansę z ostrokrzewem kolczastym, zapewnij mu tylko dobry mikroklimat.

Rozmieszczenie naturalnych stanowisk ostrokrzewu kolczastego w Europie Giovanni Caudullo – Guerrero Hue, N., Caudullo, G., de Rigo, D., 2016. Ilex aquifolium in Europe: distribution, habitat, usage and threats. In: San-Miguel-Ayanz, J., de Rigo, D., Caudullo, G., Houston Durrant, T., Mauri, A. (Eds.), European Atlas of Forest Tree Species. Publication Office of European Union, Luxembourg. CC BY 4.0

  Ostrokrzew Meservy objedzony przez jelenie…

… a ostrokrzew kolczasty nietknięty.